Àkókò oṣù jẹ́ àkókò pàtàkì kan, èyí tó ń fi hàn pé ìgbà tí ọmọ bá ti bàlágà ni àti pé ara rẹ̀ yóò di obìnrin. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó dùn mọ́ni, ó tún lè dàrú, ó sì tún lè bani lẹ́rù díẹ̀.
Kí ni ìpele àkókò?
Ìṣẹ̀lẹ̀ oṣù, tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ oṣù rẹ, jẹ́ ìlànà àdánidá ti ara rẹ nínú èyí tí ó ń tú àwọ̀ ilé ọmọ rẹ (inú ọmọ) jáde. Àwọ̀ yìí máa ń wúwo ní oṣù kọ̀ọ̀kan ní ìmúrasílẹ̀ fún oyún tó ṣeéṣe. Tí oyún kò bá ṣẹlẹ̀, àwọ̀ ilé ọmọ máa ń bàjẹ́, a sì máa ń yọ ọ́ jáde láti inú ara nípasẹ̀ obo gẹ́gẹ́ bí ẹ̀jẹ̀ oṣù. Ẹ̀jẹ̀ yìí jẹ́ àdàpọ̀ ẹ̀jẹ̀, àsopọ ara, àti ìmukú.
Ìgbà wo ni oṣù rẹ máa ń bẹ̀rẹ̀?
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọbìnrin ló máa ń rí oṣù àkọ́kọ́ wọn, tàbí oṣù tí wọ́n bá ti pé ọmọ ọdún mẹ́wàá sí mẹ́rìndínlógún. Ọjọ́ orí wọn yàtọ̀ síra, nítorí ìbílẹ̀, ìlera gbogbogbòò, àti oúnjẹ tó ń jẹ wọ́n ló máa ń ní ipa lórí wọn. Kò sí ìdí láti máa bẹ̀rù tí oṣù rẹ bá bẹ̀rẹ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ tàbí ní ìparí ju àwọn ọ̀rẹ́ rẹ lọ. Ó jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀ kí ìyàtọ̀ wà láàárín àwọn méjèèjì.
Kí ló máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí o bá ń ṣe oṣù?
Ìyípadà oṣù sábà máa ń gba nǹkan bí ọjọ́ mẹ́jìdínlọ́gbọ̀n, bó tilẹ̀ jẹ́ pé èyí lè yàtọ̀ síra láti ọ̀dọ̀ ẹnìkọ̀ọ̀kan. Ó ní àwọn ìpele púpọ̀:
- Ìpele oṣù (Ọjọ́ 1-5): Ìgbà yìí ni ẹ̀jẹ̀ máa ń jáde. Okùn ilé ọmọ máa ń yọ́, èyí sì máa ń yọrí sí ìṣàn oṣù. Iye ẹ̀jẹ̀ tó ń jáde àti iye ọjọ́ tó ń jáde lè yàtọ̀ síra, ó sì wọ́pọ̀ kí èyí máa yípadà láti oṣù kan sí òmíràn.
- Ìpele Follicular (Ọjọ́ 6-14): Àwọn ẹyin ẹyin rẹ á bẹ̀rẹ̀ sí í dàgbà. Ẹ̀yà pituitary nínú ọpọlọ rẹ á máa tú àwọn homonu jáde tí yóò máa mú kí àwọn ẹyin ẹyin dàgbà nínú àwọn ẹyin ẹyin. Nígbẹ̀yìn-gbẹ́yín, ẹyin ẹyin kan yóò tú jáde.
- Ìfàmọ́ra (Ọjọ́ 14, ní nǹkan bí): Nígbà yìí ni ẹyin tó ti dàgbà bá jáde láti inú ọ̀kan lára àwọn ẹyin ọmọ rẹ. Ó máa ń rìn lọ sí inú ihò fallopian, níbi tí ó ti lè jẹ́ kí sperm sọ ọ́ di ọmọ.
- Ìpele Luteal (Ọjọ́ 15-28): Lẹ́yìn ìfàsẹ́yìn, ẹyin tí ó tú ẹyin jáde yóò yípadà sí ìrísí kan tí a ń pè ní corpus luteum. Corpus luteum ń mú progesterone jáde, homonu kan tí ó ṣe pàtàkì fún ṣíṣètò ìbòrí ilé ọmọ fún oyún tí ó ṣeé ṣe. Tí ìbímọ kò bá ṣẹlẹ̀, corpus luteum yóò bàjẹ́, èyí tí yóò yọrí sí ìdínkù nínú progesterone àti ìtújáde ìbòrí ilé ọmọ.
Ohun tí ó yẹ kí o retí nígbà tí o bá ń ṣe àsìkò rẹ̀:
- Ẹjẹ: Iye ẹ̀jẹ̀ tó ń jáde láti ara ẹnìkọ̀ọ̀kan yàtọ̀ síra. Àwọn ọmọbìnrin kan máa ń ní ẹ̀jẹ̀ díẹ̀, nígbà tí àwọn mìíràn sì máa ń ní ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ jù. Lílo àwọn ohun ìwẹ̀nùmọ́ bíi pádì tàbí tampons ṣe pàtàkì láti ṣàkóso ìṣàn ẹ̀jẹ̀.
- Awọn irora: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọbìnrin ló máa ń ní ìrora oṣù, èyí tó lè bẹ̀rẹ̀ láti ìrora díẹ̀ sí ìrora líle. Ìfàmọ́ra ilé ọmọ ló máa ń fa ìfàmọ́ra. Àwọn oògùn ìtura ìrora tí a lè tà láìsí ìwé àṣẹ bíi ibuprofen lè dín ìrora náà kù. Lílo ooru (ìwẹ̀ gbígbóná tàbí pádì ìgbóná) tún lè dín ìrora náà kù.
- Awọn iyipada Iṣesi: Àwọn ìyípadà homonu lè fa ìyípadà nínú ìmọ̀lára ní àkókò oṣù rẹ. Àwọn ọmọbìnrin kan máa ń ní ìbínú, ìbànújẹ́, tàbí àníyàn. Ó ṣe pàtàkì láti mọ̀ pé àwọn ìyípadà wọ̀nyí jẹ́ déédé àti pé wọ́n sábà máa ń jẹ́ fún ìgbà díẹ̀.
- Awọn aami aisan miiran: Àwọn ọmọbìnrin kan lè ní àwọn àmì mìíràn bíi wíwú, rírọ̀ ọmú, àárẹ̀, orí fífó, tàbí irorẹ.
Ṣíṣàkóso Àkókò Rẹ:
- Àwọn Ọjà Ìmọ́tótó: Ọpọlọpọ awọn aṣayan lo wa fun ṣiṣakoso sisan oṣu rẹ:
- Awọn paadi: Àwọn wọ̀nyí ni àwọn pádì ìfàmọ́ra tí a máa ń lò níta láti fa ẹ̀jẹ̀ oṣù.
- Awọn Tampons: A máa ń fi àwọn wọ̀nyí sínú ara láti fa ẹ̀jẹ̀ oṣù. Ó ṣe pàtàkì láti máa yí àwọn tampons padà déédéé (ní gbogbo wákàtí mẹ́rin sí mẹ́jọ) láti dènà àrùn shock syndrome (TSS).
- Àwọn ago oṣù: Àwọn ago kéékèèké wọ̀nyí ni wọ́n, tí wọ́n máa ń rọ́ tí wọ́n máa ń fi sínú obo láti kó ẹ̀jẹ̀ oṣù jọ. Wọ́n ṣeé tún lò, wọ́n sì jẹ́ ohun tí kò ní àléébù fún àyíká.
- Àwọn Díìsì Oṣù: Bíi ti àwọn agolo oṣù, ṣùgbọ́n wọ́n ń wúni lórí tí wọ́n sì tóbi jù, wọ́n máa ń gbé wọn sí ibi gíga nínú obo.
- Aṣọ Àwọ̀tẹ́lẹ̀ Àsìkò: Àwọn aṣọ ìbora pàtàkì ni wọ́n ṣe láti fa ẹ̀jẹ̀ oṣù.
- Iderun irora: Tí o bá ní ìṣòro oṣù, àwọn oògùn ìtura ìrora tí a lè lò láìsí ìwé àṣẹ (bí ibúprofen tàbí naproxen) lè dín ìtura kù. Lílo ooru sí ikùn rẹ lè tún ran ọ́ lọ́wọ́.
- Awọn iwa ilera: Ìgbésí ayé tó dára lè ran lọ́wọ́ láti ṣàkóso àwọn àmì àrùn oṣù. Ìdánrawò déédéé, oúnjẹ tó wà ní ìwọ̀ntúnwọ̀nsì, àti oorun tó tó lè mú kí ìlera rẹ sunwọ̀n síi ní gbogbo ìgbà tí o bá ń ṣe nǹkan oṣù.
Bíbá Ẹnìkan Sọ̀rọ̀:
Ó jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀ láti ní ìbéèrè tàbí àníyàn nípa nǹkan oṣù rẹ. Má ṣe lọ́ra láti bá àgbàlagbà tí o fọkàn tán sọ̀rọ̀, bíi òbí, olùtọ́jú, olùkọ́, nọ́ọ̀sì ilé ìwé, tàbí dókítà. Wọ́n lè fún ọ ní ìtìlẹ́yìn àti ìtọ́sọ́nà.
Nigbawo Lati Wa Ifojusi Iṣoogun:
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àkókò oṣù tí kò péye sábà máa ń wọ́pọ̀, pàápàá jùlọ ní ọdún díẹ̀ lẹ́yìn oṣù àkọ́kọ́, ó yẹ kí o kan sí dókítà tí o bá ní ìrírí:
- Ẹ̀jẹ̀ tó pọ̀ gan-an (tí ó ń rọ̀ sínú ju pad tàbí tampon kan lọ fún wákàtí kan)
- Ẹ̀jẹ̀ tí ó máa ń pẹ́ ju ọ̀sẹ̀ kan lọ
- Irora lile ti ko dahun si awọn oogun irora ti a ko le ra lori iwe-ašẹ
- Àìsí oṣù fún oṣù mélòókan (amenorrhea)
- Eyikeyi isunjade obo ti ko wọpọ tabi awọn aami aisan miiran ti o ni nkan ṣe pẹlu
Oúnjẹ oṣù rẹ jẹ́ apá àdánidá àti ìlera nínú ìdàgbàsókè. Lílóye ìyípo rẹ, ṣíṣàkóso àwọn àmì àrùn rẹ, àti wíwá ìrànlọ́wọ́ nígbà tí ó bá yẹ yóò fún ọ lágbára láti lo ìpele yìí nínú ìgbésí ayé rẹ pẹ̀lú ìgboyà àti ìrọ̀rùn.
